इलामलाई 'सुन्तलाको राजधानी'को रूपमा चिनिने इतिहास अब पुरानो हुँदै गएको छ। जलवायु परिवर्तन, रोगकिराको प्रकोप र पुरानै प्रविधि जस्ता कारणले यहाँ सुन्तला उत्पादन घट्दै गएको छ, जसले किसानहरू चिन्तित बनेका छन्। myRepublica मा प्रकाशित समाचार अनुसार, पहिले वार्षिक रूपमा उल्लेख्य मात्रामा सुन्तला उत्पादन हुने गरेकोमा अहिले त्यो क्रम घट्दो छ।
इलामका सुन्तला किसानहरू विगत केही वर्षदेखि उत्पादनमा आएको गिरावटले समस्यामा परेका छन्। पुरानो प्रविधिको प्रयोग र आधुनिक प्रविधिको अभावका कारण उत्पादन लागत बढ्दै गएको छ भने बजारमा उचित मूल्य पाउन पनि मुस्किल भएको किसानहरूको गुनासो छ। रोगकिराको प्रकोपले बोटलाई क्षति पुर्याउँदा उत्पादनमा ह्रास आएको हो।
इलाम नगरपालिकाका एक सुन्तला किसानका अनुसार, 'पहिले वार्षिक सय क्विन्टलसम्म सुन्तला उत्पादन हुन्थ्यो, तर अहिले मुस्किलले २० क्विन्टल पनि उत्पादन हुँदैन।' उनले जलवायु परिवर्तन र बिरुवामा लाग्ने रोगका कारण उत्पादन घट्दै गएको बताए। यसका साथै, पुरानो प्रविधि र बजारको समस्याले पनि किसानहरूलाई निराश बनाएको छ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार, सुन्तला उत्पादन घट्नुमा जलवायु परिवर्तन प्रमुख कारक हो। तापक्रम वृद्धि र वर्षाको अनियमितताले बालीनालीमा प्रतिकूल असर पारेको छ। यसका साथै, उन्नत जातका बिरुवाको अभाव र किसानहरूमा आधुनिक प्रविधिको कमीले पनि समस्या थपेको छ। विज्ञहरूले किसानहरूलाई उन्नत प्रविधि र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता भएका बिरुवाको प्रयोग गर्न सुझाव दिएका छन्।
उत्पादनमा आएको गिरावटसँगै किसानहरूले सुन्तला खेतीबाट पलायन हुने अवस्था सिर्जना भएको छ। कतिपय किसानहरूले सुन्तलाको विकल्पको रूपमा अन्य खेतीपाती सुरु गरेका छन्। तर, सुन्तला इलामको पहिचानसँग जोडिएको विषय भएकाले यसलाई जोगाउन आवश्यक रहेको स्थानीय अगुवाहरू बताउँछन्।
स्थानीय सरकारले किसानहरुलाई सहयोग गर्न विभिन्न कार्यक्रम ल्याए पनि ती पर्याप्त हुन सकेका छैनन्। प्राविधिक ज्ञान, उन्नत बिरुवा र बजारको उचित व्यवस्थापनमा ध्यान दिन आवश्यक रहेको किसानहरूको माग छ। आगामी दिनमा सुन्तला उत्पादन बढाउनका लागि बृहत् योजना र कार्यान्वयनको खाँचो रहेको देखिन्छ।
इलामको सुन्तला उत्पादनमा आएको गिरावटले स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत नकारात्मक असर पारेको छ। सुन्तला बिक्रीबाट हुने आम्दानी घटेपछि किसानहरूको जीवनस्तर प्रभावित भएको छ भने स्थानीय बजारमा समेत यसको असर देखिएको छ। इलामको आर्थिक र सामाजिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको सुन्तला खेतीको संरक्षण र विकासका लागि तत्काल पहल गर्नु अपरिहार्य छ।
