दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क) को औचित्यमाथि प्रश्न उठिरहेका बेला यसको विकल्प खोज्नुपर्ने बहस सुरु भएको छ। भारत र पाकिस्तानबीचको बढ्दो राजनीतिक तनाब र सार्क सदस्य राष्ट्रहरूको आपसी असमझदारीका कारण यो क्षेत्रीय मञ्च निष्क्रिय बन्दै गएको छ। यस अवस्थामा, विज्ञहरूले नयाँ र प्रभावकारी क्षेत्रीय सहकार्यको आवश्यकता औंल्याएका छन्।
सार्कको स्थापना सन् १९८५ मा दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासका लागि भएको थियो। तर, स्थापनाकालदेखि नै यसले प्रभावकारी रूपमा काम गर्न सकेको छैन। भारत र पाकिस्तानबीचको सम्बन्ध चिसिँदै जाँदा सार्कका बैठकहरू प्रभावित हुँदै आएका छन्। सन् २०१६ यता सार्कको शिखर बैठक समेत हुन सकेको छैन।
विश्लेषकहरूका अनुसार, सार्कको विकल्पका रूपमा बिमस्टेक (बंगालको खाडी बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोग प्रयास) लाई अगाडि बढाउन सकिन्छ। बिमस्टेकमा भारत, बंगलादेश, भुटान, नेपाल, श्रीलंका, थाइल्याण्ड र म्यानमार सदस्य छन्। यसले सार्कका केही समस्याहरूलाई समाधान गर्न सक्ने सम्भावना रहेको बताइन्छ। बिमस्टेकले सदस्य राष्ट्रहरूबीच आर्थिक, प्रविधि र सांस्कृतिक सहयोगमा जोड दिन्छ।
सार्कलाई पुनर्जीवित गर्ने प्रयासहरू पनि नभएका होइनन्। तर, भारत र पाकिस्तानको द्वन्द्वका कारण ती प्रयासहरू सफल हुन सकेका छैनन्। जानकारहरूका अनुसार, क्षेत्रीय संगठनहरू सफल हुनका लागि राजनीतिक प्रतिबद्धता र सदस्य राष्ट्रहरूबीचको विश्वास आवश्यक पर्छ। तर, सार्कमा यी दुवै पक्षको अभाव देखिन्छ।
विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा सार्कको प्रभावकारिता र भविष्यका बारेमा बहसहरू भइरहेका छन्। कतिपयले सार्कलाई पूर्ण रूपमा खारेज गर्नुपर्ने र यसको ठाउँमा अन्य प्रभावकारी संगठनहरू बनाउनुपर्ने धारणा राखेका छन् भने कतिपयले सार्कलाई सुधार गरेर अघि बढ्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका छन्।
सार्कको वर्तमान अवस्थाले दक्षिण एसियामा क्षेत्रीय एकताको महत्वलाई थप उजागर गरेको छ। क्षेत्रीय सहयोग बिना यस क्षेत्रको विकास कल्पना गर्न कठिन छ। त्यसैले, सार्कको विकल्प खोज्नु अपरिहार्य बनिसकेको छ। नयाँ स्वरूपको क्षेत्रीय सहकार्यले दक्षिण एसियाका जनताको जीवनस्तर सुधार्न र विकासका अवसरहरू सिर्जना गर्न योगदान पुर्याउन सक्छ।
अन्त्यमा, सार्कको असफलता र विकल्पको खोजी दक्षिण एसियाको भविष्यका लागि महत्त्वपूर्ण छ। यस क्षेत्रमा शान्ति, स्थिरता र समृद्धिका लागि बलियो क्षेत्रीय संगठनको आवश्यकता छ। यसैले, सार्कको विकल्प खोज्नु र नयाँ किसिमको क्षेत्रीय सहकार्यको सुरुवात गर्नु अहिलेको आवश्यकता हो। यसले दक्षिण एसियाका जनताको हितका लागि सकारात्मक परिणाम ल्याउन सक्छ।
