काठमाडौं महानगरपालिकाले नदी किनारमा अनाधिकृत रूपमा बसोबास गर्दै आएका सुकुम्बासी बस्ती हटाउन सुरु गरेसँगै थापाथली, मनोहरा, तीनकुने र सिनामंगल क्षेत्रका सुकुम्बासी समुदायमा ठूलो चिन्ता र अन्योल छाएको छ। महानगरको यो कदमले उनीहरूलाई तत्कालै उठिबास लाग्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ, जसका कारण आश्रयको खोजीमा उनीहरू भौँतारिन बाध्य भएका छन्।
महानगरपालिकाले थापाथलीस्थित बागमती नदी किनारमा रहेका सुकुम्बासी बस्ती हटाउन डोजर चलाएपछि अन्य क्षेत्रका सुकुम्बासी पनि आतंकित बनेका छन्। महानगरले सूचना जारी गर्दै बस्ती खाली गर्न दिएको समयसीमा सकिएपछि डोजर चलाएको हो। यसैगरी, मनोहरा, तीनकुने र सिनामंगल क्षेत्रमा पनि सुकुम्बासी बस्ती हटाउने तयारी भइरहेको छ। ड्रोनबाट खिचिएका तस्बिर र भिडियोहरूमा बस्ती खाली गराउँदै गरेको दृश्य देख्न सकिन्छ, जसले गर्दा त्यहाँका बासिन्दाको विचल्ली प्रष्ट हुन्छ।
सुकुम्बासीहरूले आफूहरूलाई अन्यत्रै व्यवस्थापन नगरी बस्ती हटाउन खोज्दा आफूहरूको बिचल्ली हुने गुनासो गरेका छन्। उनीहरूले वर्षौंदेखि बसोबास गर्दै आएको ठाउँ एकाएक छोड्नुपर्दा भविष्यको चिन्ताले सताएको बताएका छन्। कतिपय परिवारहरू अन्यत्रै घर खोज्न बाध्य भएका छन् भने कतिपयसँग अन्यत्र जाने विकल्पसमेत छैन। यसले गर्दा उनीहरुको दैनिक जीवनयापनमा समेत कठिनाइ थपिएको छ।
काठमाडौं महानगरपालिकाले भने सुकुम्बासी बस्ती हटाउनुको मुख्य कारण नदी किनारलाई सफा राख्नु र व्यवस्थित सहरीकरण गर्नु रहेको बताएको छ। महानगरले बारम्बार सूचना जारी गर्दै बस्ती खाली गर्न अनुरोध गरेको थियो। तर, सुकुम्बासीहरूले उचित बसोबासको व्यवस्थापन नगरी बस्ती हटाउन खोज्दा समस्या भएको गुनासो गरेका छन्। महानगरले भने पीडितहरुको उचित व्यवस्थापनको लागि योजना बनाइरहेको जनाएको छ।
यस विषयमा स्थानीय सरकार र पीडित समुदायबीचको संवादको अभाव देखिएको छ। सुकुम्बासीहरू आफ्नो भविष्यप्रति चिन्तित छन् भने स्थानीय सरकारले आफ्नो योजना कार्यान्वयन गर्न खोजिरहेको छ। यसले गर्दा समस्याको समाधान हुन सकेको छैन र द्वन्द्वको अवस्था सिर्जना भएको छ। यस अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै दुवै पक्षबीच समन्वय र समझदारीको खाँचो रहेको देखिन्छ।
अव्यवस्थित बसोबासका कारण काठमाडौं उपत्यकाका नदी किनारहरू प्रदूषित हुँदै गएका छन्, जसले गर्दा वातावरणमा नकारात्मक असर परिरहेको छ। सुकुम्बासी बस्ती हटाउने महानगरको कदमले नदी किनार सफा राख्न र वातावरणीय सुधार गर्न मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर, यसका लागि सुकुम्बासीहरूको उचित व्यवस्थापन पनि आवश्यक छ, जसले गर्दा उनीहरूको जीवनयापनमा कुनै समस्या नआओस्।
यो घटनाक्रमले काठमाडौं उपत्यकाको सहरीकरण र सामाजिक न्यायको मुद्दालाई उजागर गरेको छ। सुकुम्बासी बस्ती हटाउने निर्णयले एकातिर सहरी सौन्दर्यता र वातावरणीय स्वच्छता कायम राख्न मद्दत पुर्याउँछ भने अर्कोतिर, उनीहरूको उचित बसोबासको व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। यसैले गर्दा, यो विषयलाई समाधान गर्न दुवै पक्षबीचको समन्वय र समझदारी आवश्यक छ, जसले गर्दा सबैका लागि न्यायपूर्ण समाधान खोज्न सकियोस्।
