सर्वोच्च अदालतले कुष्ठरोग लागेका व्यक्तिसँग झुक्याएर गराइएको विवाह बदर हुने कानुनी व्यवस्था खारेज गर्ने फैसला गरेको छ। कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लको नेतृत्वमा रहेको संवैधानिक इजलासले उक्त व्यवस्था खारेज गर्ने निर्णय सुनाएको हो, जसले लामो समयदेखि बहसको विषय बनेको प्रावधानलाई अन्त्य गरेको छ।
सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू कुमार रेग्मी, डा. मनोजकुमार शर्मा, शारङ्गा सुवेदी र अब्दुल अजीज मुसलमान सम्मिलित संवैधानिक इजलासले बुधबार मुलुकी देवानी संहिता ऐन, २०७४ मा रहेको कुष्ठरोगसम्बन्धी व्यवस्था खारेज गर्ने फैसला गरेको हो। अदालतको यो निर्णयले कुष्ठरोग लागेका व्यक्तिहरूको हक र अधिकारलाई सम्मान गरेको छ।
सर्वोच्च अदालतका प्रवक्ता अर्जुन कोइरालाका अनुसार, अदालतले मुलुकी देवानी संहिता ऐन, २०७४ मा रहेको कुष्ठरोगसम्बन्धी व्यवस्था खारेज गरेको हो। यसअघि रहेको कानुनी व्यवस्थाले कुष्ठरोग लागेको थाहा पाएपछि झुक्याएर विवाह गरेको ठहर गर्दै विवाह बदर गर्न सक्ने प्रावधान राखेको थियो।
कुष्ठरोग पहिले निको नहुने र घातक रोगको रूपमा मानिँदै आएको पृष्ठभूमिमा यो व्यवस्था राखिएको थियो। तर, पछिल्लो समयमा कुष्ठरोग निको पार्न सकिने औषधि उपचार पत्ता लागेसँगै यो व्यवस्थाको औचित्यमाथि प्रश्न उठिरहेको थियो। स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूले पनि यस प्रकारको कानुनी व्यवस्थालाई हटाउनुपर्ने आवाज उठाउँदै आएका थिए।
अदालतको यो निर्णयले कुष्ठरोग लागेका व्यक्तिहरूलाई सामाजिक र कानुनी रूपमा समान व्यवहार गर्नुपर्ने मान्यतालाई स्थापित गरेको छ। यसले उनीहरूलाई विवाह गर्ने अधिकार र सामाजिक जीवनलाई सामान्य रूपमा बिताउन मद्दत गर्नेछ। फैसलाले उनीहरूमाथि लाग्ने सामाजिक कलंकलाई कम गर्न पनि सहयोग पुग्ने देखिन्छ।
कानुनी व्यवस्था खारेज भएसँगै अब कुष्ठरोग लागेका व्यक्तिहरूसँग विवाह गरेको कारण देखाएर विवाह बदर गर्न नमिल्ने भएको छ। यसले विवाहसम्बन्धी कानुनी प्रक्रियालाई थप सहज बनाउनेछ र समानताको सिद्धान्तलाई प्रवर्द्धन गर्नेछ। यसका साथै, पुरानो सोच र सामाजिक धारणा परिवर्तन गर्न समेत सहयोग पुग्नेछ।
सर्वोच्च अदालतको यो फैसलाले समानता र मानवीय अधिकारको सम्मानलाई जोड दिएको छ। यसले समाजमा कुष्ठरोग लागेका व्यक्तिहरूप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण राख्न प्रेरित गर्नेछ र उनीहरूलाई सामाजिक जीवनमा पूर्ण रूपमा सहभागी गराउन मद्दत गर्नेछ। यो निर्णयले स्वास्थ्य र सामाजिक न्यायको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने छ।
