बुटवलस्थित कृषि उपज थोक बजारको ठेक्का सम्झौता नवीकरण नहुँदा किसानहरू मारमा परेका छन्। पुरानो सम्झौताको म्याद सकिँदा पनि बजारमा व्यवसायीहरूको अवरोध कायमै रहँदा किसानको तरकारी तथा कृषिजन्य उत्पादनले बजार पाउन सकेको छैन। फलस्वरुप, उत्पादित तरकारी कुहिने समस्या बढेको छ भने किसानहरूले ठूलो नोक्सानी व्यहोर्नु परिरहेको छ।
स्थानीय किसानहरूका अनुसार बजार सञ्चालनको विषयमा पटक-पटक विवाद हुँदा नयाँ टेन्डर प्रक्रिया अगाडि बढ्न सकेको छैन। व्यवसायीहरूले सिन्डिकेट कायम राख्न खोज्दा र भारतबाट तरकारीको आयात अनियन्त्रित रूपमा हुँदा यहाँका किसानहरूले उचित मूल्य पाउन नसकेका हुन्। यसका साथै, पुरानै संरचनामा बजार सञ्चालन भइरहँदा किसानहरूले उचित सेवाबाट वञ्चित हुनुपरेको गुनासो समेत छ।
बुटवल उपमहानगरपालिकाका मेयर खेलराज पाण्डेयले भने टेन्डर प्रक्रियालाई छिट्टै अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। उनले भने, “हामी किसानको हितलाई केन्द्रबिन्दुमा राखेर काम गरिरहेका छौं। बजारलाई व्यवस्थित बनाउन र किसानलाई उचित मूल्य दिलाउनका लागि टेन्डर प्रक्रियालाई यथाशीघ्र टुंग्याउँछौं।”
यसैबीच, बजारमा तरकारी भण्डारणको उचित व्यवस्था नहुँदा पनि समस्या थपिएको छ। किसानहरूले उत्पादन गरेको तरकारी लामो समयसम्म भण्डारण गर्न नसक्दा बजारको अभाव र समयमै बिक्री नहुँदा त्यसै खेर जाने गरेको छ। यसले गर्दा किसानहरू चिन्तित छन्। एकजना किसानले भने, “हामीले ऋण गरेर तरकारी फलाउँछौं, तर बजारको समस्याले गर्दा सधैं नोक्सानी व्यहोर्नुपर्छ।”
यसबाहेक, भारतबाट आयात हुने तरकारीको कारण पनि स्थानीय किसानहरू समस्यामा परेका छन्। भारतबाट सस्तो मूल्यमा तरकारी आयात हुँदा नेपाली किसानहरूको उत्पादनले प्रतिस्पर्धा गर्न सकिरहेको छैन। यसले गर्दा उनीहरूको उत्पादनले उचित बजार पाउन सकेको छैन र मूल्य घटेको छ। सरकारले यस विषयमा तत्काल ध्यान दिनुपर्ने किसानहरूको माग छ।
यस समस्याको समाधानका लागि स्थानीय सरकार, किसान र व्यवसायीहरूबीच समन्वय हुनु आवश्यक छ। बजारलाई व्यवस्थित बनाउन, किसानहरूलाई उचित मूल्य दिलाउन र भारतीय तरकारीको अनियन्त्रित आयातलाई नियन्त्रण गर्नुपर्ने देखिन्छ। यसका साथै, भण्डारणको उचित व्यवस्था र नयाँ टेन्डर प्रक्रियालाई छिटो सम्पन्न गर्नुपर्ने खाँचो छ।
यो समस्या नेपालको कृषि क्षेत्रका लागि गम्भीर चुनौती हो। यदि समयमै समाधान गरिएन भने यसले किसानहरूको मनोबल गिराउनेछ र समग्र कृषि उत्पादनमा नकारात्मक असर पर्नेछ। यसर्थ, स्थानीय सरकार, सरोकारवाला निकाय र किसानहरूले मिलेर तत्काल समस्या समाधानका लागि पहल गर्नु जरुरी छ।
अन्ततः, बुटवल कृषि थोक बजारको यो समस्या किसानको जीवनसँग मात्र नभई समग्र अर्थतन्त्रसँग जोडिएको छ। यसको समाधानले किसानको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउनुका साथै, खाद्य सुरक्षामा पनि योगदान पुर्याउँछ। तसर्थ, यो विषयलाई गम्भीरताका साथ लिनु आवश्यक छ र यसको समाधानका लागि सबै पक्षको सक्रिय सहभागिता जरुरी छ।
