काठमाडौंको त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशालाको होल्डिङ सेन्टरमा आश्रय लिइरहेका सुकुम्बासी समुदाय चरम समस्यामा परेका छन्। अविरल वर्षाका कारण सडकमा ओसिएका सामानका कारण उनीहरू फेर्ने लुगा र खानका लागि औषधिबाट वञ्चित भएका छन्। हिजो राति रंगशालामा रात बिताएका अधिकांश सुकुम्बासी परिवार भोकभोकै र रोगले थलिएका छन्।
सुकुम्बासी जीवन बिताइरहेकी सम्झना रंगशाला पुगेलगत्तै शरीर काँपिरहेको बताउँछिन्। उनले भनिन्, ‘औषधि खान पाएको छैन, पेट भोकै छ, हिजो रातभर सुत्न सकिनँ।’ भारी वर्षाका कारण घरबार गुमाएका उनीहरू अहिले सुरक्षित आवासको पर्खाइमा छन्। तर, सरकारले उनीहरूको उचित व्यवस्थापनमा ध्यान नदिएको गुनासो उनीहरूको छ।
त्यसैगरी, अर्का सुकुम्बासी, रामबहादुरले भने, ‘सडकमा सामान भिज्यो, ओढ्ने ओछ्याउने केही छैन। बालबच्चालाई कसरी सुरक्षित राख्ने भन्ने चिन्ता छ।’ उनले स्थानीय सरकार र अन्य सरोकारवाला निकायले तत्काल राहत तथा उद्धारका लागि ध्यान दिनुपर्ने माग गरेका छन्। विगत केही दिनदेखि परेको अविरल वर्षाले काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा रहेका सुकुम्बासी बस्तीहरू डुबानमा परेका छन्।
स्थानीय सरकारले भने तत्काल राहत सामग्री वितरण गरिरहेको जनाएको छ। काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रवक्ताले भने, ‘हामीले उनीहरुलाई खाद्यान्न, लत्ताकपडा र स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरिरहेका छौं। उनीहरूका लागि आश्रयस्थलको व्यवस्थापन गर्ने कार्य जारी छ।’ तर, पर्याप्त राहत नहुँदा पीडितहरू अझै पनि समस्यामा छन्।
अव्यवस्थित बसोबासका कारण बारम्बार यस्ता समस्या आइपर्छन्। वर्षायाममा खोला किनार र नदी छेउछाउका बस्ती डुबानमा पर्ने र उनीहरू विस्थापित हुनुपर्ने अवस्था छ। यसले गर्दा उनीहरूको जीवनयापन झनै कष्टकर बन्दै गएको छ। उचित बसोबास र व्यवस्थापनको अभावमा उनीहरूले हरेक वर्ष यस्तै विपत्ति भोग्न बाध्य छन्।
त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशालामा मात्र होइन, अन्य होल्डिङ सेन्टरहरूमा पनि सुकुम्बासीको अवस्था उस्तै दर्दनाक छ। कतिपय परिवार अहिले पनि खुला आकाशमुनि रात बिताउन बाध्य छन्। स्वास्थ्य चौकी र अस्पतालको पहुँचबाट टाढा रहेका उनीहरू सामान्य रोगको उपचारबाट समेत वञ्चित छन्।
सुकुम्बासी समुदायको यो पीडादायी अवस्थाले तत्काल राहत र दीर्घकालीन समाधानको खाँचो औंल्याएको छ। सरकारले उनीहरूका लागि सुरक्षित बसोबासको व्यवस्था गर्नुपर्ने, स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच पुर्याउनुपर्ने र बालबालिकाको शिक्षाको सुनिश्चितता गर्नुपर्ने देखिन्छ। यसका साथै, अव्यवस्थित बसोबासको समस्या समाधानका लागि ठोस नीति तथा कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्न आवश्यक छ।
अहिलेको विषम परिस्थितिमा सुकुम्बासीको समस्या समाधान गर्न नसके भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन सक्ने खतरा छ। त्यसैले, यो समाचारले सम्बन्धित निकायलाई गम्भीर भई तत्काल आवश्यक कदम चाल्न र सुकुम्बासीको जीवन रक्षाका लागि पहल गर्न घच्घच्याउँछ।
